“De hel waarin jij alles bepaalde, jouw wil wet was. Een donker diepzwarte hel die me gemaakt heeft wie ik ben,…. Die hel afgesloten diep in mij, moet zo blijven, anders breek ik.”

leeuwarden, 12 juli 2012 stond deze verdachte terecht voor mensenhandel, gewoontewitwassen en uitkeringsfraude. Slachtoffer, of beter gezegd overleefster heeft pas een paar jaar nadat ze bij hem weg kon aangifte gedaan. Dat heeft gevolgen voor het bewijs in deze zaak: geen eindeloze verslagen van vaak voor het bewijs zo nodige telefoontaps. Het bewijs lijkt daarom dun. Wat is er wel: verklaringen van andere vrouwen van familieleden werkend in de prostitutie, verklaringen van  de moeder van en van haar zus over altijd de blauwe plekken die ze had, en altijd weer ‘van de trap af val’ verhalen. Een medische forensische rapportage die haar verklaringen als de mogelijke oorzaak van de vele littekens, huidverkleuringen en andere overblijfselen van fysiek trauma, aanmerken. En een video-opname van tien jaar geleden. Een tape van een waarschijnlijk door verdachte  heimelijk opgehangen videocamera in de werkkamer van overleefster. Heimelijk omdat in beeld door twee mannelijke personen wordt gefluisterd, schijnbaar om te voorkomen dat overleefster op de hoogte zou raken van het ophangen van de camera. Waarschijnlijk omdat verdachte zich niet kan herinneren of hij het wel is op die tape. In beeld moet ze verantwoording afleggen aan een man die hoe dan ook gelijkenis vertoont met verdachte, waarom ze niet het dichtstbijzijnde toilet gebruikte. Ze moet geld afgeven en vraagt hem niet alles op te maken. Nee, hij had niets te maken met de prostitutiewerkzaamheden en geld heeft hij er ook nooit uit gekregen, beweert hij ten stelligste tijdens de zitting. Zijn advocaat stelt dat het ‘slechts’ een handeling was van een jaloerse man die zijn vriendin in de gaten wilde houden.

“Bent u het nou, of bent u het niet?” Kan zo zijn. Ik kan me er niets van herinneren”. Het is heel bizar? “ ”Het is vooral bizar omdat u stelt dat u niets te maken had met het hele prostitutieverhaal”, laat de voorzitter hem weten. Verdachte antwoordt dat als hij het al zou zijn geweest dat nog niet zegt dat hij het heeft gedaan met dwang enzo. “Maar het stelt wel uw hele verhaal op de helling”, zegt de voorzitter.

Terecht staat een  ontkennende verdachte. Nou ja ontkennend, hij had vooral last van epileptische aanvallen die zijn hersencellen bij elke voor het bewijs cruciale gebeurtenis een beetje dood gemaakt hebben: “Ik kan het me moeilijk herinneren, weet u, ik heb epilepsie…. Het worden de gevleugelde woorden van de zitting. Hij herinnert zich geen  gebroken arm van zijn vriendin toen ze samen in Marokko waren. Er zijn ziekenhuisgegevens dat zij zich hiervoor in Nederland heeft moeten laten nabehandelen. Hij weet wel dat hij geen geweld heeft uitgeoefend. Hij kan zich evenmin herinneren dat ze twee keer zwanger is geweest en dat die zwangerschappen zijn afgebroken. De vraag van de voorzitter of zij dan niet op z’n minst een tijd noodzakelijk rust heeft genomen na de abortussen komt bijna naïef over. Mannen die hun vrouwen dwingen tot prostitutie en het daarom niet uitkomt als de dames zwanger raken,  geven die vrouwen echt geen twee weken noodzakelijke rust om bij te komen en de open wond te laten genezen. Gewoon direct weer achter het raam, met alle gevaren van dien. Op de vraag of hij haar wel eens geslagen heeft is en blijft zijn antwoord een stellig nee. Dat ligt niet in zijn aard en heeft heeft genoeg woorden zoals hij zijn schijnbaar beteugelde woede kwalificeert. Schijnbaar, omdat om te beginnen een aantal veroordelingen voor geweldsdelicten zijn strafblad sieren. Er was wel eens een handgemeen, wat hij daar dan precies mee bedoelt blijft onduidelijk.

Nu is een liegende verdachte alleen als bewijs niet voldoende. Die leugenachtigheid krijgt pas betekenis wanneer deze inconsistent is met andere verklaringen van verdachte. Zoals de stelling dat verdachte niets van doen had met de prostitutiewerkzaamheden van zijn vriendin, terwijl hij toch redelijk duidelijk in beeld zich bemoeit met de prostitutiewerkzaamheden van zijn vriendin. Zolang er ander bewijs ligt kan die leugenachtigheid of noem het, ‘epileptische amnesie’ op z’n minst tot rechterlijke overtuiging leiden.

Advocaat van verdachte baseert zijn verweer op een uitspraak van het Hof Leeuwarden van een neef van verdachte: Het gepleegde geweld zou ‘gewoon’ relationeel geweld zijn geweest waarbij het causale verband met het werken in de prostitutie ontbrak. De agressie  bijvoorbeeld die in Marokko heeft plaatsgehad waarbij overleefster van ‘s ochtends vroeg tot eind van de middag zegt te zijn mishandeld, had helemaal niets met prostitutie te maken, want ze had in Marokko toch ook niet in de prostitutie gewerkt?  Allemaal ‘slechts’ handelingen van een jaloerse man. Alsof alleen sprake kan zijn van het middel ‘dwang’, wanneer een vrouw rechtstreeks achter de ramen gemept wordt. Die opvatting vindt geen grond in het recht. Alsof niet de totale sfeer van dreiging en terreur, geestelijk en lichamelijk niet kan maken dat iemand echt niet anders meer kan dan alles doen zolang hij maar niet zijn tirannieke willekeur op haar botviert. Verdachtes raadsman verwijst daarbij naar het arrest van het Hof waarbij de neef werd vrijgesproken. In die zaak echter, lag er geen aangifte van de ‘vriendin’ van verdachte, gaf ‘de vriendin’ bovendien toe wel eens vrijwillig geld aan hem te geven, en hij dat hij dat had aangenomen. Bovendien verklaarden beiden dat zij elkaar wel eens te lijf gingen en was er in ieder geval geen medische  rapportage van huidverkleuringen die goed veroorzaakt kunnen zijn door een heet strijkijzer op de bovenarm, een sigarettenpeuk in het gezicht.

Haar slachtofferverklaring spreekt boekdelen. Ze kan niet afdalen naar de diepzwarte herinneringen in haar geheugen anders breekt ze. Die herinneringen daar leeft ze nu aan voorbij, die laat ze voor wat ze zijn, voor nu kan ze een behandeling ook niet aan. Vroeger was ze een heel vrolijk meisje zonder blauwe plekken, zo zegt haar moeder. Ze werd tot een harde vrouw die overleefde, haar gevoelens niet kan, niet mag toelaten. Wie beter kijkt ziet haar mooie nog jonge gezicht, een zachte ‘zij’ die ook nu nog steeds in ‘overleefstand’ staat, soms misschien tegen beter weten in, want hoe vaak moet ze gedacht hebben:

“Maak mij maar dood”

“Oh, mag je deze wel houden, of woorden van gelijke strekking had een familielid haar gezegd toen ze zwanger in de stad liep, zo vertelt haar zus. Zwanger van haar dochter die haar de kracht gaf om bij hem weg te gaan, om bij hem weg te blijven….

Ik heb diep respect voor deze vrouw die hoe het ook zij, het heft weer in eigen handen heeft genomen. Zij deed aangifte. Zij moet door die nieuwe hel die strafrechtspleging heet en die wat daar ook van zij een veel te grof instrument is om haar geleden leed ooit recht te doen. Twee dagen na de zitting heeft ze het over hyperventilatie, klamme zweet als een soort van opvliegers, is ze misselijk. Zij staat nog steeds in overlevingsstand, voor wie dat niet begrepen heeft.

De officier van justitie eist 6 jaar gevangenisstraf. Dat is bijna de maximaal te eisen straf omdat ten tijde van het plegen, toen het strafmaximum voor mensenhandel slechts 6 jaar bedroeg. Daar zijn dan niet de strafverzwarende omstandigheden van de mishandelingen bij meegerekend. Haar advocaat vraagt 1.220.000 euro schadevergoeding waarvan 20.000 voor immateriële schade. Hij vergelijkt daarvoor een andere zaak met een gelijke uitbuitingsduur. Daar was alleen geen sprake van excessief geweld. In deze zaak wel.

Rechtbank Leeuwarden doet 26 juli 13:30 uitspraak.

Update 26 juli 2012: Verdachte is veroordeeld tot 6 jaar gevangenisstraf en het betalen van 948.000 euro schadevergoeding. Dat is zonder meer een mooie uitspraak waarover hopenlijk later meer.

Zo overweegt het Hof dat het een feit van algemene bekendheid is “dat slachtoffers van seksuele uitbuiting veelal onder dwang en druk ontkennen slachtoffer te zijn en op gunstige wijze verklaren over diegenen die hen aanzet tot het verrichten van seksuele diensten en/of het afstaan van de opbrengsten hieruit”. Het Hof kan in deze zaak echter onvoldoende aanwijzingen vinden die erop duiden dat deze vrouw zich niet vrijwillig heeft geprostitueerd. Ook voor het Hof was het, getuige de tijdens de zitting gestelde vragen en ontvangen antwoorden een onbegrijpelijke situatie. Een prostituee die inwoont bij de vrouw van haar pooier, de man waarvan ze zegt te houden, maar die nooit de vader van haar kind zal zijn.  Maar dat is niet voldoende om deze man voor mensenhandel te veroordelen. Dat is ook de abortus, gepleegd na zes maanden zwangerschap niet. Daar zal het Hof zonder meer ernstige bedenkingen bij hebben, evenals de omstandigheden waaronder dit moet zijn gebeurd. Maar het kan eenvoudig niet bewezen verklaren dat dit onder dwang is gebeurd. Dat  geldt ook voor de aangebrachte tatoeages.

Het Hof is minder goed te volgen wanneer het stelt de overtuiging te hebben “dat, anders dan men gebruikelijk tegenkomt in mensenhandelzaken, [slachtoffer] kan worden aangemerkt als een uitgesproken zelfstandige, zelfredzame en mondige vrouw”. Hof’s impliciete idee dat het bij mensenhandel veelal zou gaan om niet zelfstandige, niet zelfredzame slachtoffers, is op z’n minst bevreemdend. Natuurlijk zijn die vrouwen er ook. Die mondigheid, dat zelfstandige, die ‘mij kun je niets maken houding, lijkt  evenwel  juist een gevolg van de door de ellende van jaren heen opgebouwd keihard pantser. Zonder dat pantser is de keiharde wereld van prostitutie niet te overleven. Een pantser waar je niet zo maar doorheen breekt met enkele vragen. Een pantser dat bij deze vrouw alleen brak toen het ging over de abortus. De abortus, als het zo nog mag heten, die na zes maanden zwangerschap plaatsvond, ergens buiten Nederland. Er waren zelfs foto’s. Misschien wel kleertjes, wie zal het zeggen? We zullen het waarom nooit weten, het waarom van dat tijdelijke gat in haar ongenaakbaar pantser.  Voor het recht is dat onvoldoende. Geen bewijs van dwang of misleiding, dus vrijspraak van mensenhandel. “Hij achtte zichzelf altijd al onschendbaar.”[1] Zo ook was zijn houding in de rechtszaal en zo ook lijkt het te zijn.

Lees hier eerdere posts over deze zaak:

Een prostituee kan niet de moeder van mijn kind zijn.

Vier jaar voor mensenhandel een mooie straf met kleine les

Het lijkt zo vanzelfsprekend en toch kan het niet vaak genoeg herhaald worden: Slachtoffers van mensenhandel verdienen bescherming en niet behandeld te worden als illegalen die mogelijk misbruik maken van een verblijfsregeling. Er lijkt een stroming te ontstaan die ondanks mooie woorden in de praktijk, de bescherming van slachtoffers op een lager plan zet. Maatregelen worden genomen tegen misbruik dat niet kan worden aangetoond. Minister Leers van Immigratie, Integratie en Asiel heeft aanscherping van de zogenaamde B9-procedure aangekondigd. De doorlooptijden voor aanvragen van een verblijfsvergunning zullen worden ingekort en tevens zal begonnen worden met een Pilot kansloze aanvragen. Positief is dat de minister inmiddels heeft laten weten de drempel tot, noch de duur van de bedenktijd te zullen verhogen. Met dat laatste zijn we blij, over de andere aangekondigde maatregelen blijven wij ons zorgen maken. Wij zijn dan ook verheugd dat de  Christen Unie de aanscherping van de B9-regeling geagendeerd heeft voor het zogenaamde Verzamel Algemeen Overleg van de Commissie van Immigratie, Integratie en Asiel. (Dit overleg stond aanvankelijk gepland voor 23 mei 2012, maar is tot nader order uitgesteld.) Wij hebben onze standpunten in een brief aan de Christen Unie en andere fracties uiteengezet. We zijn blij met het initiatief van de Christen Unie. Slachtoffers van mensenhandel verdienen bovenal bescherming. Lees de Brief aan Christen Unie maatregelen bestijding misbruik verblijfsregeling mensenhandel(PDF)

De (eerste) brief aan minister Leers op initiatief van Human Trafficking Info en Fier Fryslan is hier in zijn geheel te lezen.

Samenvatting: Niet legaal in ons land verblijvende mogelijk slachtoffers mensenhandel dient bedenktijd te worden aangeboden. Wanneer zij medewerking willen verlenen aan opsporing en vervolging kunnen zij een tijdelijk verblijfsrecht krijgen op grond van de B9-regeling. Kunnen ze geen medewerking verlenen door angst voor represailles of psychische problematiek dan kunnen zij sinds december 2010 op grond van paragraaf 13 van de Vreemdelingencirculaire ook een verblijfsrecht krijgen mits ze tevens een verklaring van de politie omtrent slachtofferschap kunnen overleggen. Via het vreemdelingenrecht is bijstand en ondersteuning bovendien niet alleen gekoppeld aan de medewerking in de strafprocedure maar ook aan de acties die door de politie in deze procedure worden ondernomen. Medewerking verlenen of de bereidheid daartoe van het slachtoffer alleen, is niet voldoende. Wil een (mogelijk) slachtoffer in aamerking komen voor verder verblijf en de daarvan afhankelijk hulp en bijstand dan dient bovendien sprake te zijn van een strafrechtelijk opsporings en vervolgingsonderzoek. Of daadwerkelijk tot vervolging over wordt gegaan hangt echter van vele factoren af. In de praktijk worden zaken niet vervolgd door een gebrek aan prioriteit, capaciteit, en soms gebrek aan kennis en expertise. Wordt door de politie geen actie ondernomen en zelfs geen bedenktijd aangeboden dan vallen deze (mogelijke) slachtoffers buiten het beschermingsregiem van de B-9 en daarmee buiten elk beschermingsregiem. Bijstand en ondersteuning worden in Nederland volledig vanuit het strafrechtelijke perspectief bekeken en met de koppeling aan tijdelijke verblijfrechten die op hun beurt afhankelijk zijn van de medewerking van een slachtoffer aan de strafprocedure, kan gesteld worden dat het Nederlandse beleid niet overeen komt met het vereiste dat die steun niet afhankelijk mag zijn van medewerking.

“Nederland heeft de aanpak van mensenhandel hoog op de prioriteitenlijst staan. Onderkend wordt dat het een ernstig misdrijf is en een grove inbreuk maakt op de fundamentele rechten van een persoon. Om deze persoon ook voldoende bescherming en waarborgen te verlenen, lijkt voor de regering een brug te ver.

Rijken beveelt aan tot uitbreiding van de zelfstandige toetsing door de IND wanneer de B-9 wordt ingetrokken bijvoorbeeld vanwege een sepot, bij plankzaken of bij andere redenen voor de afwezigheid van een strafrechtelijk onderzoek. Zij stelt dat bij de verlening van verblijfsrechten niet langer alleen vanuit het opsporingsperspectief te kijken maar dat andere actoren hierbij betrokken dienen te worden. De implementatietermijn verstrijkt 6 april 2013 en dat is snel.

Het gehele Artikel Conny Rijken JNVR 2012-2 (PDF). (Openbaarmaking en verspreiding is alleen toegestaan onder vermelding van de oorspronkelijke vindplaats. (zie voetnoot 1)

Hij, is de 47 jarige uit Millingen aan de Rijn afkomstige Tonnie K. die wordt verdacht van mensenhandel, valsheid in geschrift, verkrachting en witwassen. In de zaal zijn drie vrouwen aanwezig die aangifte hebben gedaan van gedwongen prostitutie. Ik schreef hier eerder over nadat de inhoudelijke behandeling was uitgesteld omdat verdachte aan een nader psychologisch onderzoek moest worden onderworpen. De Officier zei toen nog dat je mocht hopen dat deze man aan een stoornis lijdt, gezien hetgeen waarvan hij beschuldigd wordt. Maar Tony lijdt niet aan een stoornis. Hoewel hij weinig benaderbaar blijkt, is dat ook de conclusie van de drie gedragsdeskundigen die hem hebben onderzocht. Tonnie zelf laat ook geen gelegenheid tijdens de zitting onbenut om duidelijk te maken dat hem niets mankeert. Er is een complot tegen hem, ze willen hem er in luizen.

Tonnie K. lijkt niet te beschikken over een overdaad aan empathisch vermogen. Nou ja, wel als het over het hondje gaat, zijn hondje. Dat beestje dat zo ontzettend bang is gemaakt door de politie toen ze zijn huis waren binnengetreden. “Of dat nu nodig was geweest?”  Dat beestje dat middels overeenkomst van een van de slachtoffer was overgedragen aan hem. Door overeenkomst, net zoals hij onder andere een bankstel en eendje voor bijna 4000,- gulden heeft overgedaan aan een van de vrouwen. Of dat gek was dat zij zijn hele inboedel kocht. “ Nee, natuurlijk was dat niet gek, ik heb een mooie inboedel.” Ook meerdere auto’s stonden op haar naam, die heeft ze allemaal bij hem gekocht. Nee hij had geen enkele reden haar uit te buiten. “Luister, ze heeft zoveel spullen bij me gekocht dat ik het echt niet nodig vond haar nog eens af te persen.”

Verdachte ziet niet wat hij verkeerd heeft gedaan, en daar blijft ie bij. Hij heeft maar een fout en dat is dat hij op labiele vrouwen valt, zoals hij zelf zegt. Labiele vrouwen die ook nog een complot tegen hebben gesmeed. Hoe kan het anders dan dat deze vrouwen die elkaar allemaal niet kenden, nu opeens allemaal hetzelfde beweren. Hoe moet hij zich nu verdedigen tegen deze hele groep vrouwen? En daarmee ondersteunt Tonnie K impliciet zelf het sterkste bewijs tegen hem. Drie vrouwen die elkaar voor de vorige zaak in oktober niet kenden en blijkbaar bij de Rechter Commissaris  allemaal hetzelfde of althans aanvullend hebben verklaard. Dat de vrouwen elkaar niet kenden werd ook mij duidelijk tijdens de vorige zitting toen er koffie werd gedronken in de kantine van de rechtbank. Stuk voor stuk schoven hun verhalen in elkaar: een briefje van de een bij de ander in de brievenbus, een gezamenlijk bekende naam, de schoonmaakwoede van Tonnie.

Zijn eigen moeder noemt hem oversekst, en zijn zus zegt dat ie altijd weer de zwakkeren uitzoekt. Vrouwen in dit geval, die in tegenstelling to nu geen schulden hadden toen ze Tonnie leerden kennen, wel een kind en vooral alleen en kwetsbaar waren. Van hard bewijs, anders dan de verklaringen die soms jaren terug gaan van de verschillende slachtoffers wordt tijdens de zitting weinig duidelijk. Er is een smsje dat eindigt op ‘ want anders…’ en met de beste wil niet anders kan worden uitgelegd dan een dreigement. Het zijn vooral de verschillende verklaringen van vrouwen die in elkaar grijpen en elkaar ondersteunen die hier tot overtuiging van de rechtbank zullen moeten leiden. Bij die beoordeling van ondersteunende verklaringen zal de rechtbank moeten nagaan of  sprake is van bevestiging van significante elementen uit de belastende getuigenverklaring dan wel of er sprake is van onmiskenbaar unieke of authentieke elementen, waardoor de geloofwaardigheid van de getuige, op wiens verklaring het bewijs in aanmerkelijke mate steunt, buiten redelijke twijfel kan staan. De aard van de ten laste gelegde feiten en de besloten relationele context waarin dit type misdrijven doorgaans wordt gepleegd brengen met zich dat aanvullend bewijs regelmatig bestaat in ondersteunende verklaringen, die zijn gebaseerd op mededelingen die de betrokken aangeefsters of slachtoffers over de feiten of over de verdachte ten overstaan van derden hebben gedaan. Zo haalde de OvJ het Amsterdamse Hof in de zg.Judo zaak aan in haar requisitoir. De strafeis: negen jaar.

En terwijl ik naar huis rijd, bedenk ik dat tijdens mensenhandelzaken nooit echt duidelijk wordt wat de diepe wonden bij de overlevers heeft geslagen, wat het werkelijk betekent om gedwongen in de prostitutie te werken. De ten laste gelegde verkrachting, wordt door de voorziter nog bij naam genoemd: oraal, anaal en ….en ook dan stopt de beschrijving van de voorzitter. Wanneer het gaat over gedwongen prostitutie ontbreekt elke beschrijving van diezelfde orale, anale en vaginale penetraties die misschien wel tientallen keren hebben plaatsgevonden. Een keer maar worden de aanwezigen  in de rechtszaal herinnerd aan wat het nu werkelijk betekent: een van de vrouwen zou zijn ontslagen uit Casa Rossa omdat ze moest overgeven nadat ze een klant moest pijpen.

De rechtbank doet woensdag 21 maart uitspraak.

“Ik heb hem uit, en ik vind het een heel goed boek. Meestal heb ik na het lezen van een boek over dit onderwerp irritatie of ik vind het te oppervlakkig of irriteert een boek me op bepaalde vlakken. Dit boek vind ik heel diep ingaan op de verhalen en je krijgt een duidelijk beeld hoe het in elkaar zit. Hij gaat goed in op de psyche van het meisje op dat moment en het bevestigt mijn visie op wat verkeerd gaat bij bijvoorbeeld hulpverlening en ook bij het eerste verhoor dat ik heb gehad. Vooral in het eerste verhaal staat goed beschreven hoe het eerste gehoor ging. Het is heel goed om dit te lezen. Ik denk dat het voor de meeste mensen schokkend is. Dat viel voor mij wel mee. Ik heb die dingen wel om me heen zien gebeuren, behalve dat met die borsten dat vond ik wel heel luguber.

Ben ooit eens door een rechercheur verhoord die vroeg mij rechtstreeks of ik in de prostitutie werkte. Hij zei me dat ik ja of nee of daar wil ik niet op antwoorden kon zeggen. Daar klapte ik spontaan van dicht en zei nee. Daar heeft hij het ook over in het boek, dat vond ik wel even apart. Ook het stuk dat ze je pakken op de zwakke momenten die je hebt, vond ik mooi. Het zijn namelijk niet de meisjes uit rare gezinnen of met lage iq’s. Wat mij in een van de andere boeken irriteerde was dat de Nederlandse meisjes meer met misleiding te maken zouden hebben in plaats van met geweld, terwijl ook bij Nederlandse meisjes wel degelijk sprake is van veel geweld.

Vooral het respect van hem en de eerlijkheid in wat hij eerst niet begreep heeft mij ontroerd. Ben echt blij met dit boek zou door rechters gelezen moeten worden, dan begrijpen zij misschien waarom een meisje op een bepaalde manier reageert, zoals bijvoorbeeld het weglachen, het van de hak op de tak gaan bij verklaringen. Het zijn flarden die je binnen schieten want het meeste verdring je.

Ook de meest verschrikkelijke dingen die door meisjes verteld worden alsof ze het over koetjes en kalfjes hebben, dat verbaast veel mensen telkens weer en ook dat staat mooi beschreven in het boek.

Prachtig boek aanrader voor elke ouder op school en als voorlichting op school. Bravo.

Rb Zutphen

De rechtbank Zutphen spreekt op 24 januari 2012 een drietal verdachten vrij. Zij hebben een vrouw en een meisje, beiden afkomstig uit Estland waarvan een  jonger dan 18 jaar, in de prostitutie gebracht. De rechtbank doet dat, omdat niet kan worden vastgesteld of verdachte heeft geprofiteerd van het geld dat door onder andere het meisje is verdiend, waardoor niet zou kunnen worden bepaald of verdachte het ‘oogmerk op uitbuiting’ heeft gehad. De rechtbank miskent daarbij volledig het gegeven dat uitbating in de prostitutie van een minderjarige verboden is en geen sprake hoeft te zijn van ‘oogmerk op uitbuiting’. Voldoende voor strafbaarheid is dat verdachte het meisje ertoe heeft bewogen zich beschikbaar te stellen voor prostitutiewerkzaamheden. (artikel 273f, lid 1 sub 5) En dat hebben ze, dat wordt althans niet betwist. Een bijzonder rommelig vonnis waaruit allesbehalve kennis van  het delict mensenhandel blijkt. (LJN: BV2125; BV2116; BV2105)

Politie krijgt een melding geluidsoverlast en treft bij controle een beschonken man en twee jong uitziende vrouwen achter de ramen, waarvan een naar later blijkt, minderjarig. De agent meldt nog dat hij komt vanwege de overlast en vertrouwt het niet. Waarom, wordt niet duidelijk. Wanneer tien minuten later meerdere agenten het pand betreden, laten de agenten helaas achterwege zich te legitimeren, evenmin wordt verteld waarvoor ze in tweede instantie de woning binnentreden. De vrouwen worden meegenomen ter controle en overgedragen aan de vreemdelingenpolitie. Dat de politie verzuimt zich te legitimeren, ook al betreden ze de woning na uitnodiging, maakt dat het bewijs dat vervolgens wordt vergaard tegen een van de drie verdachten niet mag worden gebruikt. Dat leidt tot vrijspraak van een van de verdachten.[1] Voor de twee andere mannen die geen hoofdbewoner zijn van het pand, oordeelt de rechtbank dat zij niet onevenredig in hun belangen zijn geschonden en mag het bewijs wel worden meegewogen.De politie loopt in dit geval dus per ongeluk tegen twee jonge dames, prostituees aan, afkomstig uit Estland. En dan is het de vraag, of de dames, ten eerste meerderjarig zijn, op eigen initiatief hierzijn gekomen, vrijwillig werken, of zijn misleid, kortom of sprake is van strafwaardig gedragingen in het licht van artikel 273f Wetboek van Strafrecht, het mensenhandelartikel. Een van beiden is jonger dan 18 jaar. Omdat verder geen onderzoek lijkt te zijn verricht, is het bewijsmateriaal gering.

In totaal drie mannen waarvan een hoofdbewoner van het onrechtmatig binnengetreden pand en een zelf afkomstig uit Estland, hebben de vrouwen uit Estland gehaald en hier naar toe gebracht. Zij brengen de vrouwen naar hun werkplek en halen ze weer op. Bovendien heeft is tot aan het moment van arrestatie al het verdiende geld steeds ingenomen, zo verklaart althans een van de vrouwen. En, de vrouwen zouden het geld in Estland krijgen, zo verklaart het meisje. Een vriendin van haar zou al geld hebben ontvangen. Niet duidelijk wordt hoeveel.

Een van de meisjes is nog geen achttien (slachtoffer 2)

Art. 273f, lid 1 sub 5: degene die een ander ertoe brengt zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling of zijn organen tegen betaling beschikbaar te stellen dan wel ten aanzien van een ander enige handeling onderneemt waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die ander zich daardoor beschikbaar stelt tot het verrichten van die handelingen of zijn organen tegen betaling beschikbaar stelt, terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt;

Op grond van sub 5 van het eerste lid van artikel 273f  is niet vereist dat dan gebruik gemaakt is van een van de middelen zoals misleiding, geweld etc, evenmin is noodzakelijk dat sprake is van uitbuiting. Uitbating oftewel tewerkstelling in de prostitutie alleen is voldoende voor strafbaarheid.[2] Met deze bepaling heeft de wetgever personen jonger dan 18 jaar willen beschermen. Het is in Nederland verboden om als persoon jonger dan 18 jaar in de prostitutie te werken, en het is logischerwijs ook verboden dat iemand anders je daartoe brengt aanzet of werft. Het maakt niet uit dat iemand al werkzaam was in de prostitutie, evenmin of de jeugdige heeft ingestemd met de werkzaamheden. Rechtbank Zutphen heeft dat blijkbaar niet begrepen. Sub 5 is ten laste gelegd, maar de rechtbank vraagt zich af of verdachte wel geprofiteerd heeft van het door het meisje verdiende geld en daarmee of verdachte wel het oogmerk op uitbuiting had. Daarmee laakt de rechtbank volledig de strafbaarstelling van te werkstelling in de prostitutie van minderjarigen. Het zou toch echt van de gekke zijn, dat de vraag of sprake is van mensenhandel bij minderjarigen afhangt van de vraag of verdachten daadwerkelijk van het door hen in beslag genomen geld geprofiteerd hebben, nog afgezien van de vraag wat onder profiteren dient te worden verstaan. Dat is niet wat wij voor ogen hebben in Nederland. Rechtbank Zutphen: het tot prostitutie brengen van minderjarigen is verboden!

Meerderjarige (slachtoffer 1)

Art 273f lid1 sub3: degene die een ander aanwerft, medeneemt of ontvoert met het oogmerk die ander in een ander land ertoe te brengen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling;

Voor de meerderjarige vrouw ligt het anders. Hoewel op zich het werven en over de grens brengen van een persoon met als doel tewerkstelling in de prostitutie verboden is, moet deze bepaling gezien de legalisering van prostitutie en het vrije Europese dienstenverkeer mijn inziens met enige nuance worden beschouwd.[3] Rechtbank Zutphen maakt zich niet druk om een mogelijke nuance en volgt de letter van de wet, althans daar lijkt het op. Sub 3 stelt strafbaar de grensoverschrijdende mensenhandel: degene die een ander aanwerft, medeneemt of ontvoert met het oogmerk die ander in een ander land ertoe te brengen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling. Nu de rechtbank geen overwegingen besteedt aan het bestanddeel ‘ertoe brengen’, wordt dit blijkbaar bewezen geacht. En dat impliceert tevens de rechtbank er dus van uit gaat dat het initiatief niet van de vrouwen is uitgegaan, maar van verdachten. Zo is ook gesteld in de tenlastelegging. De vrouwen zouden zijn geworven om als danseres hier te werken, waarna hen eenmaal hier aangekomen verteld werd dat ze ook in de prostitutie konden werken en bovendien dat zij hun geld pas bij terugkomst in Estland zouden krijgen. Ook de rechtbank gaat hiervan uit. Dat betekent op grond van sub 3 dat sprake is van een strafbare gedraging. De rechtbank stelt echter in beide gevallen dat sprake moet zijn van (bewezen) oogmerk op uitbuiting. Hoe de rechtbank hierbij komt blijft onduidelijk.

Oogmerk is een zwaardere variant van opzet, waarvoor is vereist dat het handelen van verdachte, naar hij moet hebben beseft, als noodzakelijk en dus door hem gewild gevolg meebracht dat de ander door hem werd of zou kunnen worden uitgebuit (vgl. HR, 27 okt 2009, LJN: BI7099, NJ 1998, 610) De rechtbank vraagt zich in dat verband af, of verdachten van het geld hebben geprofiteerd of kunnen of willen profiteren. De vraag of daadwerkelijk uitgebuit is zoals hierboven vermeld niet relevant voor strafbaarheid. Wanneer men uitgaat van de nuance dat sub 3 mogelijk het vrije Europese dienstenverkeer zou benadelen, en daarom sub 2 in de tenlastelegging gevolgd zou moeten worden, blijft het de vraag  of dat profiteren een juiste maatstaf  is voor het begrip uitbuiting. Uitbuiting dient uitgelegd te worden aan de hand van de situatie waarin de prostituee verkeert en de mate waarin die situatie afwijkt van de omstandigheden waarin een mondige prostituee in Nederland pleegt te verkeren. Eenvoudig gezegd had de prostituee nog enige keuzevrijheid. Dat door de Hoge Raad geintroduceerde criterium hanteert de rechbank niet en vraagt zich daaromtrent ook niets af.

Wel over het profiteren. Verdachten haalden het verdiende geld op en bewaren dat voor de vrouwen. Zij zouden het geld krijgen als ze terug zijn in Estland. Het meisje heeft verklaard dat al geld aan een vriendin in Estland overhandigd zou zijn. “Weliswaar heeft [slachtoffer 1] verklaard dat verdachte tot het moment dat hij werd aangehouden door de politie het geld dat door haar werd verdiend kwam ophalen, maar in hoeverre verdachte van dat geld heeft geprofiteerd of kunnen of willen profiteren is door haar niet aangegeven. Ook zij zou haar geld in Estland krijgen, aldus haar verklaring. Dat betekent dat ook uit haar verklaring niet valt af te leiden of verdachte het oogmerk van uitbuiting heeft gehad.”

Het alleen in bezit houden van al het verdiende geld, ook al zijn er meer legitieme redenen te bedenken om dat niet te doen dan wel, vindt de rechtbank blijkbaar onvoldoende om te kunnen spreken van oogmerk op uitbuiting. Waarom is er voor deze vrouwen geen bankrekening geopend waarop al het geld is gestort? Waarom inden verdachten überhaupt al het verdiende geld van de dames? Hoeveel en waarom is het geld aan een vriendin afgegeven in Estland en wederom, waarom niet aan het meisje zelf en waarom niet in Nederland? Wanneer zou wel sprake zijn geweest van zodanig profiteren dat gesproken kan worden van een uitbuitingssituatie? Vragen die de rechtbank niet lijkt te stellen. En vragen die zowel in het kader van het minderjarige meisje als in het andere geval, niet gesteld hadden hoeven worden.

Ik heb niet het idee dat de rechtbank er ook maar iets van het delict mensenhandel begrepen heeft of zelfs maar de moeite heeft genomen hier iets van te begrijpen. En dat is bijzonder kwalijk. Zo kunnen  weer een drietal vrijspraken toegevoegd worden aan het toch al grote totaal. Dat zijn er minstens twee te veel. De binnentredende agenten zijn slordig geweest, maar die slordigheid valt wat mij betreft in het niet bij de slordigheid in deze vonnissen. Ik heb gezegd.

Dit is wat het is. Niks meer en niks minder”.

Die verhalen wennen nooit, en kunnen tegelijkertijd niet genoeg beschreven worden: verkrachtingen, misselijk makend  extreem geweld. Alleen dan misschien worden de vergaande gevolgen voor de slachtoffers op korte en op lange termijn duidelijk. Voortdurend fysiek en psychisch geweld, het woord marteling waardig, die van invloed kan zijn op de werking van het geheugen. Problematiek die de opsporing en vervolging en berechting in de weg kan staan. Werson pleit voor een diagnostisch centrum, of althans een medisch psychisch onderzoek voor slachtoffers van mensenhandel. Dat wordt tijd. Niet voor alle slachtoffers geldt dat verwacht kan worden dat zij zomaar en opeens hun mond opendoen en zich tot in elk detail de gruwelijkheden die hen is overkomen kunnen herinneren. In zijn boek weet Werson zijn praktijkkennis hiermee op een hoger niveau te tillen.

De werkelijkheid is gruwelijk. Zonder in platitudes te vervallen en zonder dat je maag zich al te vaak omdraait, worden de verhalen verteld. Verhalen die lezen als een trein, ondertussen de oplettende lezer een enorme hoeveelheid informatie schenkend. Daaronder ook begrijpelijke juridische uitleg over het zeer gecompliceerde artikel 273f.  Of subtiel, tussen de regels door, het verhaal van Simona die de gruwelijkheden die haar zijn overkomen doorspekt met humor en lachend vertelt. Dat zou je zomaar kunnen doen twijfelen aan de ernst of de waarheid achter haar verhaal. Werson plaatst deze  inconsequenties bij slachtoffers (p. 298) van mensenhandel in de juiste context. Slachtoffers kunnen heel hard overkomen, ze nuanceren vaak wat hen is aangedaan, zegt deze ervaren politieman. De passage die wat dat aan gaat het meeste bijblijft, zou uitgeprint in de werkkamer van elke mensenhandel OvJ moeten hangen. Het is ook deze passage waaraan gedacht moet worden bij de behandeling van het wetsvoorstel verhoging strafmaxima voor het gronddelict.

“Vrouwen die een keer in hun leven zijn verkracht en aansluitend gedwongen worden om in de prostitutie te werken, moeten daar doorheen. Zij krijgen niet de tijd voor rouw en verwerking, maar moeten door als prostituee. Zij worden dagelijks geconfronteerd  met de moeilijke situatie waarin ze verkeren. Dat valt niet vol te houden als je alle voorafgaande gebeurtenissen nog met je meedraagt, die krijgen niet de ruimte om de boventoon te voeren. Het gevolg daarvan is dat de emoties vervlakken. Mede daarom is er weinig meer in hun verhalen dat overeenstemt met hun gedrag en gevoel. Ze verdringen de nachtmerrie van de verkrachting om staande te blijven in de harde wereld van de prostitutie en nabijkomt de herinnering aan de verkrachting of de herinnering aan de eerste klant niet te pas.” (p. 91)

Werson houdt het bij zich zelf, oftewel bij de politie om inconsequenties in gedrag en verklaringen  begrijpelijk te maken of met voldoende ander bewijs te ondersteunen. Straks bij de rechter commissaris of in de rechtszaal zal er veel minder begrip zijn voor de leemtes in haar geheugen die voortkomen uit psychische druk en trauma. De auteur pleit wel voor meer sociale wetenschap in de rechtszaal, ofwel de inbreng van deskundigenrapportages als het gaat om de psychische problematiek.

Alleen wanneer Werson spreekt over de trauma’s tijdens de bedenktijd en het vermogen om aangifte te doen tijdens de B9-regeling, rijzen vraagtekens: “Vanuit de sociale wetenschap is bekend dat getraumatiseerde slachtoffers na zo’n zes weken kunnen besluiten wat ze willen. Niet dat het trauma dan weg is, maar met goede begeleiding kan ze wel keuzes maken. (CS: tot het al dan niet meewerken aan aangifte) Tijdens de drie maanden durende bedenktijd kan het slachtoffer dan psychosociale begeleiding en overige vormen van hulpverlening krijgen.” Over welke sociale wetenschap heeft Werson het hier en wat is de bron hiervan? Er bestaat vooralsnog geen gedegen kwantitatief onderzoek naar de psychische gevolgen van mensenhandel en het vermogen om beslissingen te nemen. Ook wanneer het gaat om vergelijkbare gebeurtenissen zoals seksueel misbruik of marteling, laat deze passage de lezer achter met vragen en bij ondergetekende de hoop dat aan deze opmerkingen verder geen gevolgen verbonden zullen worden. (p, 261)

Verder kan alleen maar aangesloten worden bij Werson’s eigen woorden tijdens de presentatie:

“Hier, hebben jullie een bijbel. Dan weten jullie hoe jullie het moeten doen.”

700 pagina’s manuscript, of zoals iemand anders het zei, 700 pagina’s proces verbaal. Door van der Wiele leverde een topprestatie en maakte daar een als een trein te lezen boek van… nou ja…je moet het af en toe wegleggen, want mensenhandel; het went nooit.

Het boek is o.a. hier te bestellen.: de opbrengt van het boek gaat naar Fier Fryslan, de aangewezen organisatie om een diagnostisch centrum te starten.

Lees ook: Mensenhandel en medisch onderzoek en De werking van het geheugen en trauma

Minister Leers

Wanneer niet legaal in ons land verblijvende slachtoffers van mensenhandel aangifte doen krijgen zij een tijdelijk verblijfsrecht op grond van de zogenaamde B9-regeling. Naar verluidt zou misbruik van deze regeling gemaakt worden. Zowel OM als BNRM hebben onderzoek gedaan, maar hebben dat misbruik niet kunnen kwantificeren. Misbruik kan dus niet worden aangetoond. Toch meent minister Leers van Immigratie en Asiel dat maatregelen moeten worden genomen om misbruik te voorkomen. In een brief van 11 november 2011 kondigt hij o.a. aan valse aangiftes te laten vervolgen, de procedure voor voortgezet verblijf te verkorten en het verblijfsrecht na sepot te verkorten. Verder kondigt hij aan onderzoek te verrichten naar zogenaamde ‘kansloze zaken’ en het verhogen van de drempel voor het aanbieden van de bedenktijd.

Diverse maatschappelijke organisaties hebben in een FF 180111BRIEF LEERS aan minister Leers (18 jan 2012) hun zorgen over deze maatregelen kenbaar gemaakt.

Er kunnen vele redenen zijn waarom een zaak aanvankelijk kansloos of vals lijkt. Datzelfde geldt voor de redenen waarom en zaak geseponeerd wordt voordat tot vervolging wordt overgegaan. Dat wil niet zeggen dat geen sprake is van een  slachtoffer van mensenhandel dat  reele bescherming nodig heeft. Slachtoffers van mensenhandel kunnen niet altijd direct hun verhaal vertellen. Soms is dat omdat ze de meest afgrijselijke gruwelijkheden verdrongen hebben en zich werkelijk niets meer kunnen herinneren. Een andere keer zijn ze bang om te praten, bang voor represailles, voor henzelf, hun familie, hun kinderen. Schaamte, wantrouwen tegen de politie. Soms is het hoofdletsel dat van invloed is op het vermogen om te verklaren.

Het vraagt kennis van zaken, veel geduld en inzicht in de gecompliceerde medisch psychische problematiek. Door zaken goed uit te zoeken en verhalen te bundelen, blijken veel verhalen ineens wél waar. Dat is waar we minister Leers op willen wijzen. Met de aangekondigde maatregelen zijn we bang dat nog meer slachtoffers van mensenhandel niet geloofd worden. We mogen slachtoffers van mensenhandel, niet in de kou laten staan. Dat mag niet gebeuren.

De brief ( FF 170111BRIEF LEERS) is verstuurd namens: Fier Fryslân, HumanTrafficking.Info, Defence for Children – ECPAT, Comensha, FairWork, Stop Kindermisbruik, Humanitas Rotterdam, Amsterdams Coördinatiecentrum Mensenhandel, VieJa Utrecht, MJD Groningen en het Leger des Heils

Hof Leeuwarden

Op 3 januari deed het Gerechtshof Leeuwarden uitspraak in een al eerder besproken zaak: LJN: BV0005

Het is een mooi vonnis. Waarom? Omdat een fikse gevangenisstraf is opgelegd en aangeefster in haar eis tot schadevergoeding ontvankelijk is verklaard en de schadevergoeding ook is toegewezen. Fiks, omdat de feiten gepleegd zijn toen het strafmaximum voor mensenhandel nog maar zes jaar bedroeg. Vooral  ook omdat, over het algemeen in de opgelegde straffen voor mensenhandel, niet de ernst van het delict tot uitdrukking lijkt te komen. Uit het op 6 januari 2012 gepubliceerde rapport “Vervolging en berechting mensenhandel, van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel blijkt dat de straffen voor mensenhandel onverminderd laag blijven en zelfs  gemiddeld lager werden in de afgelopen (gemeten)vier  jaren. Slechts zeven procent van de veroordeelde verdachten krijgt meer dan vier jaar.[1] Daarom is vier jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf veel.

Het is een genuanceerd vonnis. Een mening wellicht mede gevoed door eerdere uitspraken van het Hof Leeuwarden[2] en het gevoel van begrip voor dit gecompliceerde misdrijf dat de voorzitter tijdens de zitting ten toon spreidde. In eerste aanleg is verdachte veroordeeld tot vijf jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Nu in hoger beroep tot vier jaar. Een paar opmerkingen:

Het Openbaar Ministerie zou niet ontvankelijk moeten worden verklaard, aldus de raadsvrouwe van verdachte, omdat een van de opsporingsambtenaren ten tijde van de aangiftes nog niet gecertificeerd was en onvoldoende deskundig. Hier gaat het Hof niet in mee. Het Hof is terecht de mening toegedaan dat het uiteindelijk gaat over hoe de aangifte tot stand is gekomen en hoe het onderzoek in zijn geheel is verricht. Van belang vindt het Hof dat het voldoende de gelegenheid dient te krijgen zelf een oordeel te vorm. Dat nu, is het geval.

Ook zou te sturend zijn ondervraagd tijdens de verhoren, was te veel empathie aanwezig en is te veel druk uitgeoefend. Kortom er zou geen sprake zijn geweest van een onafhankelijk onderzoek. Ook hier gaat het Hof niet in mee mee. Wel stelt het Hof dat de uiteindelijke schriftelijke verslaglegging van het opsporingsonderzoek voor verbetering vatbaar is. Door bepaalde zaken weg te laten zou de indruk worden gewekt dat het accent is gelegd op de belastende delen en dat mogelijk ontlastende delen zijn weggelaten. Zo zou aangeefster onder andere tegen haar moeder hebben gezegd dat zij naar de politie toe zich wel als zielig zou voordoen, terwijl uit de rest van het gesprek  schijnbaar niet van zieligheid  blijkt. Juist die laatste toevoeging is in de schriftelijke uitwerking weggelaten en dat op zich is ‘voor verbetering vatbaar’, ongeacht de betekenis die daar aan gehecht zou kunnen worden.

De politie dient de waarheidsvinding. Hij is een betrouwbare waarheidsvinder omdat hij altijd correct optreedt, maar tegelijkertijd is hij de ‘natuurlijke’ tegenpartij van verdachte. In dat verband zal de politie eerder geneigd zijn manieren te vinden en toe te passen om een verdachte veroordeeld te krijgen.[3] Door ontlastende verklaringen weg te laten loopt men het risico een inbreuk te maken op de beginselen van goede procesorde, waardoor een verdachte in zijn recht op een eerlijk proces wordt aangetast. De gevolgen kunnen vergaand zijn: Verklaringen worden buiten het bewijs gelaten of in het ergste geval wordt het OM niet ontvankelijk verklaard in de vervolging van verdachte.[4] In dit geval vindt het Hof overigens niet dat van een dergelijke ernstige inbreuk op de procesorde sprake is geweest.

Toch moet deze uitspraak een -in dit geval gelukkig zeer kleine- les zijn voor opsporingsambtenaren? Laat geen ontlastend materiaal weg! Zeker in loverboyzaken zullen met enige regelmaat ontlastende verklaringen en dito taps aanwezig zijn. Slachtoffers verkeren niet een voortdurende staat van ellende. Juist het geraffineerde spel van de loverboy jegens zijn slachtoffer kan tot ambivalent bewijs leiden. Bovendien kunnen slachtoffers lijden aan het zogenaamde Stockholmsyndroom waarbij zij voor buitenstaanders onbegrijpelijke sympathie voor hun pooier opbrengen. Stoer doen tegen je moeder of wie dan ook kan een manier van je zelf staande houden zijn, want stoer doen was nu juist de enige manier waarmee jarenlang alle ellende is overleefd. Tegenstrijdig immers was ook de glimlach waar menig prostituant mee naar binnen is gelokt.

Het dient altijd aan de rechter overgelaten te worden om minder gunstige of tegenstrijdige verklaringen te beoordelen. De rechter beoordeelt het bewijs, niet de politie, niet het OM, niet de deskundige. Wat er ook ligt aan verklaringen, van het grootste belang is, dat verklaringen op belangrijke onderdelen worden ondersteund door andere bewijsmiddelen. Zonder voldoende steunbewijs is het lastig, zo niet onmogelijk om ontlastend materiaal op zijn merites te beoordelen.

In dit geval is het Hof, op grond van verklaringen van aangeefster en voldoende steunbewijs tot de overtuiging gekomen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan mensenhandel, uitbuiting onder dwang en misleiding in de prostitutie. Vier jaar en EUR 100.000 materiële – en 5.000 aan immateriële schadevergoeding. Een mooie strafmaat en een mooi vonnis.

De andere zaak, van 20 december, is aangehouden omdat het Hof daar nog andere getuigen wil horen. De vrouw heeft ter zitting nadrukkelijk verklaard vrijwillig in de prostitutie te zijn gegaan en daar ook vrijwillig te werken. Meerdere getuigen hebben anders verklaard.

Update 17 januari 2012: verdachte is in cassatie gegaan. Voor het slachtoffer betekent dat tenminste nog een jaar wachten. Dat is althans wanneer de Hoge Raad snel de stukken krijgt en snel beslist. Wat deze rechtsgang betekent voor het slachtoffer, kan niet beter worden omschreven dan door haar zelf.